Bir milin teknik resminde en büyük çap Ø48 mm görünüyorsa hangi çapta Kestamit çubuk sipariş edilmelidir? Bunun için önce 48 mm’lik yüzeyin tornalanıp tornalanmayacağına bakılır. Yüzey işlenecekse ham çubukta, hedef çapa ulaşırken kaldırılabilecek kadar malzeme bulunmalıdır. Örneğin atölye yarıçapta 1 mm tornalama payı öngörüyorsa Ø48 mm’lik mil için hesaplanan ham çap 50 mm olur.
Kestamit çubuk siparişinde başlangıç noktası, parçanın işlenecek en büyük dış çapıdır. Bu çapa, yarıçap yönünde gereken işleme payının iki katı eklenir. Ardından bulunan değer, tedarik edilebilen çubuğun çapı ve teslim toleransıyla karşılaştırılır.
Bitmiş çap, parçanın tornadan çıktıktan sonra teknik resme göre taşıması gereken ölçüdür. Ham çap ise işleme başlamadan önce çubuğun dış çapıdır. Kademeli bir milde birden fazla bitmiş çap bulunabilir. Örneğin milin iki ucu Ø30 mm, orta gövdesi Ø48 mm ise ham malzeme seçiminde belirleyici ölçü ortadaki 48 mm’lik bölümdür. Bu bölüm yalnızca 15 mm uzunluğunda olsa bile çubuğun o çapı karşılaması gerekir.
Ham çubuğun dış yüzeyi parça üzerinde olduğu gibi kalacaksa seçim farklı yapılır. Böyle bir durumda ürünün teslim çapı ve yüzey durumu, teknik resimde o bölge için istenen koşulları karşılamalıdır. Özellikle başka bir parçanın içine oturacak millerde, sipariş öncesinde hangi yüzeylerin tornalanacağını işaretlemek bu ayrımı netleştirir.
Hesaplanan ham çap = İşlenecek en büyük bitmiş çap + (2 × radyal tornalama payı)
Burada “radyal pay”, yarıçap yönünde kaldırılması planlanan malzeme kalınlığıdır. Çubuk dıştan tornalandığında yarıçap 1 mm küçülürse çap 2 mm küçülür. Bu nedenle satın alma talebinde yalnızca “1 mm paylı” yazmak iki farklı yoruma açıktır. “Yarıçapta 1 mm pay” veya “çapta toplam 2 mm pay” ifadeleri aynı isteği açıkça tarif eder.
Bitmiş boyu 120 mm, orta gövdesi Ø48 mm ve iki ucu Ø30 mm olan bir mil üretileceğini düşünelim. Gövdenin dış yüzeyi tamamen tornalanacak ve atölye bu örnek için yarıçapta 1 mm pay istiyor. Sipariş çapını şu şekilde belirleyebiliriz:
| Adım | Örnekteki değer | Siparişe etkisi |
|---|---|---|
| En büyük bitmiş çap | 48 mm | Ham çap hesabı milin orta gövdesinden başlar. |
| Radyal tornalama payı | 1 mm | Çapta toplam 2 mm malzeme gerekir. |
| Hesaplanan ham çap | 48 + (2 × 1) = 50 mm | Ø50 mm çubuğun teslim toleransı kontrol edilir. |
| Bitmiş boy | 120 mm | Ham kesim boyu, alın işleme ve bağlama ihtiyacına göre ayrıca belirlenir. |
Bu hesapta uçların Ø30 mm’ye kadar tornalanacak olması, sipariş çapına ayrıca pay eklenmesini gerektirmez. Uçlardaki çap farkı parçanın kademesini oluşturur. Ham çapı belirleyen ölçü, Ø48 mm’lik gövdeyi işlemek için gereken malzemedir. Hesabınızdan çıkan değeri Kestamit çubuk çapları ve fiyatları sayfasındaki ölçülerle karşılaştırabilirsiniz.
Ø50 mm, ürünün nominal çapını belirtir. Örneğimizdeki mil için önemli olan, çubuğun işlenecek bölümü boyunca Ø48 mm’ye inerken yeterli pay bırakmasıdır. Bu yüzden teklif alırken sipariş çapıyla birlikte teslimde geçerli alt ve üst çap sınırlarını öğrenmek gerekir. Atölye yarıçapta en az 1 mm istiyorsa ve çubuğun alt çap sınırı 50 mm’nin altındaysa, hesaplanan payın tamamı garanti edilemez.
Parça uzadıkça çubuğun doğruluğu ve tornada nasıl bağlanacağı da değerlendirmeye girer. Kısa bir burç için yeterli görülen pay, uzun bir milin dış yüzeyini boydan boya işlemek için yetersiz kalabilir. Çapı gereğinden fazla büyütmek ise kaldırılacak talaşı artırır. Bu kararı verirken teknik resimdeki çap toleransını ve işlenecek yüzey uzunluğunu atölyeyle paylaşabilirsiniz. Bağlama ve işleme ayrıntıları için Kestamit çubuğun CNC tezgâhında işlenmesi yazımızı inceleyebilirsiniz.
Çap payı ile boy payı ayrı hesaplanır. Örnekteki milin bitmiş boyu 120 mm’dir. Her iki alın yüzünden 1’er mm kaldırılması planlanıyorsa, yalnızca bu işlem için kesilmiş taslağın boyu 122 mm olur. Bağlama yöntemi ek uzunluk gerektiriyorsa bu ihtiyaç ayrıca hesaba katılır.
Örneğin on adet 122 mm’lik taslak için net taslak boyları toplamı 1.220 mm’dir. Parçalar tek çubuktan kesilecekse testerenin her kesimde kaldırdığı malzeme ve varsa uç düzeltme payı da toplam çubuk boyuna eklenir. Tedarikçiden kesilmiş teslim isteniyorsa talebi “122 mm boyunda 10 adet taslak” şeklinde vermek, teslimde beklenen ölçüyü açıkça gösterir.
“Ekli teknik resimdeki 10 adet kademeli mili kendi atölyemizde işleyeceğiz. En büyük bitmiş çap Ø48 mm, bitmiş boy 120 mm’dir. Gövdede yarıçap başına 1 mm tornalama payı planlıyoruz. Ø50 mm nominal çaplı Kestamit çubuk için teslim çap toleransını, 122 mm boyda 10 adet kesilmiş taslağın fiyatını ve teslim süresini paylaşabilir misiniz?”
Teklif isterken ham malzeme ölçüsü ile bitmiş parça ölçüsünü ayrı belirtmeniz, tedarikçinin hem uygun çapı hem de kesim talebini kontrol etmesini sağlar. Teknik resminizi, istediğiniz adedi ve kesim boyunu OKD Polimer’e iletebilirsiniz.